10 sıra dışı psikolojik deney: Bir kadın “bana her şeyi yapabilirsiniz” derse ne olur?

5 Yaşındayım Gibi Açıkla kanalının ilginç listelerinden birini paylaşmak istiyorum. Bu listede 10 ilginç deneyi bir araya getirmiş kanal. Özellikle ilk bahsi geçen, başlıkta da sözünü ettiğim deney oldukça ilginç. Kanalın açıklaması da aşağıda.

https://youtu.be/0u0L9uQjSWA

Psikoloji deneyleri ve sosyal deneyler her zaman ilgi çeken bir konu olmuştur. İlginç psikoloji deneyleri serisinin 3. videosunda da bugüne kadar yapılmış en ilginç ve psikoloji bilimine yön veren 10 deney anlatılıyor. İlginç psikolojik deneylere ve psikoloji bilimine ilgi duyuyorsanız mutlaka psikoloji deneyleri serisinin 3. videosunu izlemelisiniz.

1974 yılında Marina Abramoviç adlı bir sanatçı sıradışı bir gösteri yapmaya karar verdi. Abramoviç 6 Saat boyunca hiçbir şey yapmadan izleyicilerin karşısında duracaktı. İzleyiciler de kadına istedikleri her şeyi yapmakta özgür olacaklardı. Bunun yanında bir masanın üstüne izleyicilerin kadının üzerinde kullanabilmeleri için 72 tane eşya konulmuştu. Masada çiçek ve parfüm gibi tamamen zararsız eşyaların yanında bıçak ve jilet gibi tehlikeli şeyler de vardı.

Abramoviç insanların daha da özgür davranabilmeleri için bir şey daha yapmıştı. Bir kağıda gösteride olacak her şeyden kendisinin sorumlu olduğunu yazdı. İşte bu cümle bütün gösterinin kimsenin tahmin edemediği bir noktaya gitmesine neden olacaktı. Çünkü sorumluluk artık insanların üzerinde değildi. Ne yaparlarsa yapsınlar bir ceza almayacaklardı.

Abramoviç’in gösterisi aslında oldukça sakin başladı. İnsanlar ona bir şeyler söylüyorlar, çiçek veriyorlar bazen de başını okşuyorlardı. Ancak seyircilerden birinin ona tokat atmasıyla işler çığırından çıkmaya başladı. Tokadın ardından başka seyirciler de kadına vurmaya başladılar. Bazıları ise sivri eşyaları vücuduna batırıp tepki verip vermeyeceğini ölçüyordu. Abramoviç gerçekten de hiç tepki vermeyince seyirciler işi iyice abarttılar. Kadını tamamen soymaya ve vücudunda yaralar açmaya başladılar.

Basit bir gösteri gibi başlayan bu olay insanların tepki görmediklerinde ne kadar acımasız olabileceği gibi korkunç bir gerçeği ortaya çıkarmıştı.

Bildiğiniz gibi bir kişi suç işlediğinde eğer akıl sağlığı yerinde değilse ceza almıyor. Peki ya birinin akıl sağlığının yerinde olup olmadığını doğru olarak tespit edemiyorsak?

Sıradaki deney psikoloji dünyasında yapılmış en önemli deneylerden biri kabul ediliyor. Psikolog David Rosenhan ve başka psikologların da bulunduğu 8 kişi akıl hastası taklidi yaparak hastanelere başvurdular. Doktorlara gaipten sesler duyduklarını söylediler ve şizofreni teşhisi konuldu. Sadece bu bile psikiyatrik tanıların ciddi bir sorunu olduğunu gösteriyordu. Çünkü herhangi bir suçlu şizofren taklidi yaparak doktorları kandırabilir ve ceza almaktan kurtulabilirdi

Hastaneye yatırıldıktan sonra ise doktorlara iyileştiklerini söylediler ve tamamen normal davrandılar. Ancak buna rağmen doktorlar iyileştiklerine inanmadı.

Kısa süre sonra normal olduklarını iddia ettiklerinde hastaneden çıkamayacaklarını anladılar. Bunun yerine hastalıklarını kabuk edip yavaş yavaş iyileşiyor rolü yapmaya başladılar. Bir süre sonra hepsi hastanelerden taburcu edildi.

Rosenhan hastaneden çıkıp deneyi açıkladığında büyük olay ilgi topladı ve psikologların dikkatini çekti. Başka bir akıl hastanesi Rosenhan’dan sahte hastalar göndermesini ve bunların hepsini gerçek hastalardan ayırabileceğini söyledi. Hastaneye 3 ay içinde 193 hasta gitti ve bunların 40 tanesinin sahte hasta olduğu tespit edildi. İşin garip tarafı ise rosenhan hastaneye hiç sahte hasta göndermemişti.

Bu deney ABD’de psikiyatri tanı kriterlerinin yeniden oluşturulmasına neden oldu.

1964 Yılında New York’ta yaşayan Kitty Genovese adlı bir kadın evinin önünde bıçaklı saldırıya uğradı. Gece olduğu için dışarıda kimse yoktu ve kadının bağırışları tüm sokağı inletti. Etraftaki apartmanlarda oturan insanlar gürültüye uyandılar ve merakla camdan baktılar. Sokakta yaralı şekilde yatan Kitty’yi gören 30-40 kadar insan vardı ancak hiçbiri yardım etmeyi seçmedi. Sadece pencereden bakmakla yetindiler. Kitty adlı genç kadının ölümüyle sonuçlanan bu olay polislerin olduğu kadar psikologların da ilgisini çekmişti.

Peki Olayı gören 40 kişiden hiçbirinin kadına yardım etmemesine neden olan şey neydi? Psikologlar olayla ilgili araştırmanın sonucunda ilginç bir sonuca ulaştılar. Bir olayı izleyen kişi sayısı ne kadar fazlaysa olaya müdahale edilme ihtimali de o kadar azalıyordu. Çünkü insanlar başkası nasıl olsa yardım eder diye düşünüyorlardı. Bu olaya seyirci etkisi adı verildi…

Bağlantıyı Kopyala