Ünlü Ekonomist Mahfi Eğilmez Son Noktayı Koydu: Türkiye Sabit Kur Rejimine Geçebilir mi? - Göster.co Siteyi görüntülerken sorun yaşıyorsanız (tasarım dağınıksa veya bu not bir şekilde karşınıza çıktıysa) bir güncelleme olmuş demektir. Şu anda ön belleğinizdeki sürümü görüyorsunuz. Sorunu gidermek ve notu yok etmek için kullandığınız tarayıcı veya aracı uygulamanın "Sayfayı Yenile" düğmesine bir defa basmanız yeterlidir.
Rastgele Ara Ekle

Ünlü Ekonomist Mahfi Eğilmez Son Noktayı Koydu: Türkiye Sabit Kur Rejimine Geçebilir mi?

Ünlü Türk ekonomist Mahfi Eğilmez, bugünkü yazısında son günlerde gündemi oldukça...
Ünlü Ekonomist Mahfi Eğilmez Son Noktayı Koydu: Türkiye Sabit Kur Rejimine Geçebilir mi?
Ünlü Türk ekonomist Mahfi Eğilmez, bugünkü yazısında son günlerde gündemi oldukça...

Ünlü Ekonomist Mahfi Eğilmez Son Noktayı Koydu: Türkiye Sabit Kur Rejimine Geçebilir mi?

2 hafta önce Misafir Kullanıcı Misafir Kullanıcı

Ünlü Türk ekonomist Mahfi Eğilmez, bugünkü yazısında son günlerde gündemi oldukça meşgul eden konuya son noktayı koydu. Sabit kur, Türkiye’de uygulanabilir mi, Türkiye buna geçiş yapar mı, yapabilir mi, detaylar Eğilmez’in yazısında.

Kur Rejimi Nedir, Kaç Çeşit Kur Rejimi Vardır?

Kur rejimi; bir ülkenin kendi parasını yabancı paralarla değer açısından ne şekilde ilişkilendireceği konusunda izleyeceği yöntemin adıdır.

Her paranın bir iç değeri, bir de dış değeri vardır. Bir paranın iç değerini o paranın ülke içindeki kullanımı ve satın alma gücü belirler. Paranın iç satın alma gücü yurtiçinde satılan mal ve hizmetler karşısında sürekli olarak düşüyorsa para içeride değer kaybediyor demektir ki buna enflasyon denir. Yılbaşında 100 TL’ye aldığınız bir sepet malı yılsonunda 110 TL’ye alıyorsanız para, satın alma gücünü yani iç değerini kaybetmiş demektir. Bir paranın dış satın alma gücü ise yabancı paralarla olan ilişkisiyle ölçülür. Örneğin 1 USD = 6,0 TL dediğimizde bu eşitlik bize dolar kurunu verir. ABD’de 100 dolara satılan çeşitli mallardan oluşan bir sepeti yılbaşında 377 TL’ye alırken bugün 600 TL’ye alıyorsak o zaman TL, dolara karşı çok ciddi anlamda değer kaybetmiş demektir.

1 USD = 6,0 TL eşitliğini yazdığımızda (bu eşitliğe kur deniyor) bu eşitliğin nasıl oluştuğu sorusunun yanıtı bizi bu eşitliğin oluşmasında kullanılan yöntemlere yani kur rejimlerine götürür. Sabit kur rejimi ve dalgalı kur rejimi adını taşıyan başlıca iki kur rejimi ve onlardan türetilmiş alt rejimler vardır.

Sabit kur rejimi

Yerli paranın dış değerinin Merkez Bankası tarafından belirli bir kurla yabancı paralara karşı eşitlenmesi rejimidir. Sabit kur, bir kez belirlendiğinde Merkez Bankası tarafından değiştirilinceye kadar aynı kalır.

Sabit kur rejiminin çeşitli uygulanma biçimleri vardır. Sabitleme rejimi; yerli parayı yabancı paralara belirli bir kur ile sabitleyip orada tutmak demektir. Peg rejimi; yerli parayı belirli bir rezerv paraya ya da birden fazla paranın oluşturduğu bir sepete bağlamaya peg etme deniyor. Para kurulu rejimi; bu da asıl olarak peg rejimiyle aynı ilke içinde yürür, yani peg rejimi için yapılan tanımlama bu rejim için de geçerlidir. Para kurulu rejiminin belirgin farkı, yerli paranın basılmasının döviz girişine bağlanmış olmasıdır. Yani yerli para bu rejimde döviz karşılığında basılmış olur.

Dalgalı kur rejimi

Yerli paranın yabancı paralarla ilişkisinin piyasalarda (arz ve talep kurallarına göre) belirlendiği kur rejiminin adıdır. Bu rejimde yerli paranın yabancı paralarla olan ilişkisi gün içinde sürekli olarak yeniden belirlenir. Dalgalı kur rejiminin farklı uygulanma biçimleri vardır. Tam dalgalı kur rejimi; dalgalı kur rejiminde Merkez Bankası ya da başka bir kurum paranın dış değerine müdahale etmiyorsa bu rejime tam dalgalı kur rejimi denir. Müdahaleli dalgalı kur rejimi; dalgalı kur rejiminde Merkez Bankası kurdaki değişimlere döviz alım satımı yaparak ya da başka yollarla müdahale ediyorsa bu rejime müdahaleli dalgalı kur rejimi denir. Bant içinde dalgalanma rejimi; döviz kurunun belirli bir bant aralığında dalgalanmasına bu bandın altına veya üstüne geçmesi halinde Merkez Bankası’nın müdahale etmesi biçiminde uygulanan rejime verilen addır.

Türkiye Uygulaması

Türkiye 1980’li yıllara gelene kadar sabit döviz kuru rejimi uyguladı. Bu rejim, TL’nin değerinin Merkez Bankası’nca belirlenmesi ve o değerde sabit tutulması yoluyla uygulanan sabitleme rejimi biçimindeydi. TL’nin değerinde ortaya çıkan ve çoğunlukla değer kaybı biçiminde olan değişiklikler genellikle bir defada ve devalüasyon biçimindeki müdahalelerle düzeltiliyor ve bu kez yeni eşitlik yeni sabit kur olarak belirleniyordu. Bu uygulamanın olduğu dönemlerde kimin ne kadar ve ne zaman döviz alacağına Hazine karar veriyordu. Bu uygulama döviz yetersizliği çekilen ve taleplerin karşılanamadığı dönemlerde (ki bu sıklıkla olurdu) döviz karaborsası yaratıyor, yasa dışı yollarla döviz giriş çıkışı yaşanmasına yol açıyordu.

Türkiye 1980’lerde döviz kurlarının piyasada belirlendiği ancak Merkez Bankası’nın müdahaleleriyle yön verdiği müdahaleli dalgalı döviz kuru rejimine geçti. Bu rejim 2000’lere kadar sürdürüldü. Kur rejimindeki üçüncü değişiklik 2000’lerde yapıldı ve 2001 krizi öncesinde Türkiye bant içinde dalgalanma rejimi uyguladı. Bu rejim uzun süreli olmadı ve 2001 kriziyle birlikte çöktü. Kriz sonrasında Türkiye dalgalı kur rejimine geçti.

Sabit Kur Rejimi Bugün Uygulanabilir mi?

Sabit kur rejimi, sermaye hareketlerinin serbest olduğu bir sistemde uygulanamaz. Yani sabit kur rejimine geçebilmek için öncelikle sermaye giriş çıkışını denetim altına almak ve dolayısıyla konvertibiliteden vazgeçmek gerekir. Bu da isteyenin istediği zamanda elindeki veya banka hesabındaki TL’leri verip istediği yabancı parayı alabilmesi olanağını kaldırır. Bu sistemde kimin ne kadar, ne zaman yabancı para alacağına devlet karar verir. Yurt dışına para göndermek veya yurt dışından döviz getirmek devletin iznine bağlı olur.

Buna göre Türkiye’nin sabit kur rejimine geçebilmesi için sermaye hareketlerinin serbestliğini denetime altına alması ve TL’nin konvertibilitesini kaldırması gerekir. Türkiye’nin dış borç toplamı 466 milyar Dolar ve önümüzdeki bir yıl içinde bulması (yenilemesi) gereken döviz ihtiyacı (cari açık dahil) yaklaşık 240 milyar Dolar. Böyle bir durumda bu hamleleri yapmak Türkiye’ye döviz girişini durdurur ve döviz ihtiyacı yüksek olduğu için de anında döviz karaborsasını başlatır. Dolayısıyla Türkiye’nin böyle bir rejim değişikliğine gitmesi mümkün değildir.

İran nasıl sabit kura geçti?

İran’ın dış borcu 2,2 milyar Dolar (Türkiye’nin 466 milyar Dolar.) İran’ın GSYH’si 418 milyar Dolar olduğuna göre Dış Borç /GSYH oranı yüzde 0,5 (yüzde yarım) demektir (Türkiye’de bu oran yüzde 54.) Öte yandan İran petrol ve doğalgaz gibi iki önemli kaynağa sahip olduğu için dış finansman sorununu bu yoldan çözmekte pek zorlanmıyor. Türkiye bu kaynakları ithal etmek konumunda bulunuyor.

İran hiçbir zaman sermaye hareketlerini serbest bırakmadı, parasını (Riyal 2017 yılında alınan kararla Tümen olarak değiştirildi) hiçbir zaman konvertibl yapmadı. Yani İran’da isteyen istediği zaman Tümen verip Dolar veya Euro alamıyor, yabancılar gelip parasını İran değerlerine serbestçe yatıramıyor ya da İranlılar paralarını dünyada başka yerlerde istedikleri değerlere yatıramıyor.

Görüleceği gibi İran ile Türkiye’nin sistemleri tamamen farklı. İran bu sistemi, küreselleşmenin dışında kalarak sürdürebiliyor, Türkiye ise küreselleşmenin dışına çıkmadığı sürece böyle bir sisteme geçemez. Bu saydığımız borç ve dış finansman ihtiyacıyla da küreselleşmenin dışına çıkamaz.

Sonuç

Türkiye, sermaye hareketlerini denetlemeye başlamadan yani 1567 Sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Kanunu’nun en sert biçimine geri dönmeden, TL’nin konvertibilitesini kaldırmadan sabit kura geçemez. Bunları yapsa bile yüzde 54 (kura bağlı olarak artacak) oranındaki dış borç yükü ve yıllık 240 milyar Dolarlık dış finansman ihtiyacıyla bu rejimi sürdüremez, karaborsa batağına batar.

Bu durumda yapılacak tek şey mevcut riskleri hızla düşürecek siyasal ve ekonomik adımları atmaktır. Türkiye’nin risk primi (CDS primi) tarihi rekor düzeye ulaşmış görünüyor (380 BP.) Önce dış sorunları ele alıp çözmek ve riskleri düşürmek, ardından ekonomide bu sistemim gerektirdiği eylemleri yapmaktan başka çözüm yolu yoktur.

Ek Bilgiler

Sermaye hareketlerinin serbestliği; sermayenin (dar anlamda paranın) istediği zaman hiçbir kısıtlama olmaksızın başka piyasalara rahatlıkla gidebilmesi, yatırım yapabilmesi demektir. Küreselleşmenin temel taşlarından birisidir. Bu sistemde isteyen parasını istediği piyasada değerlendirebilmektedir. Bir Amerikalının parasını Türkiye’ye transfer edip Türk Hazine tahvili alabilmesi ya da bir Türkün parasını Japon Bankasında Yen mevduatına yatırabilmesi sermaye hareketlerinin serbestliğini gösteren örneklerdir.

Konvertibilite; bir ülke parasının diğer ülke paralarına, adına kur ya da parite denilen bir ölçü çerçevesinde dönüştürülebilmesi anlamına gelir. Bir başka ifadeyle eğer bir ülkenin parasını o ülkenin bankalarına götürüp karşılığında yabancı bir ülke parası almak istediğinizde kur denilen ölçü uygulanarak alabiliyorsanız bu durum bulunduğunuz ülke parasının konvertibl olduğunu gösterir. Konvertibilite söz konusuysa, kişi elindeki TL’yi getirip örneğin dolara çevirmek isterse Merkez Bankası bu değişimi geçerli olan kurdan yapacağını taahhüt eder. Merkez Bankası’nın bu taahhüdü, öteki bankaların ya da döviz bürolarının da aynı şeyi yapmalarına olanak sağlar.

CDS primi; CDS, Credit Default Swap deyiminin kısaltmasıdır. CDS, bir kişi ya da kuruluşun, kredi sahibinin karşılaşabileceği alacağın ödenmemesi riskini belirli bir bedel karşılığında üstlenmeyi kabul etmesinin bedelidir. Bu çerçevede bir anlamda kredi sigortası gibi çalışır. Bir ülkenin ya da şirketin CDS primi ne kadar yüksekse borçlanma maliyeti de o kadar yüksek demektir. Çünkü bu prim ister istemez faize yansımaktadır.

Kaynak mahfiegilmez.com/2018/08/turkiye-sabit-kur-rejimine-gecebilir-mi.html
Bunlarla Devam Edin
Azerbaycan Halkının Türkler ve Türkiye Hakkında Düşünceleri Azeri bir TV kanalı, sokak röportajında Azerilere Türkleri ve Türkiye'yi sormuş, yanıtlar bu... 2 sene önce
TL’nin Değer Kaybetmesi ve Dolar Artışından Dert Yananların Acı Çığlıkları Son bir aydır Türk Lirası'ndaki değer kaybı ve döviz cinsi paraların hiç olmadığı kadar... 2 hafta önce
Hep Kasanın Kazandığı “Adam Yolmalı” Sokak Oyunları Daha önce sitede paylaşılan Suriyeli Mültecileri Yolan Adam videosundan sonra böyle bir... 11 ay önce
Bakıma Muhtaç Yaşlılar için Mükemmel Hizmet: Manevi Evlat Butonu Kahramanmaraş’ta bakıma muhtaç 65 yaş üstü vatandaşlarımızın yaşadığı 320 eve... 10 ay önce
“Esenler Otogarı”nı Anlatan, Sebebini Anlamanın Çok Güç Olduğu Bir Garip Alman Belgeseli Almanlar bizi kıskanıyor derlerdi de kimse inanmazdı. Almanlar hakikaten bizi kıskanıyor... 1 ay önce
Editörden
Hayatınız ve Bu Yozlaşmış Dünya Hakkında Yeniden Düşünmenizi Sağlayacak Video Herkesin bildiği ancak kimsenin dile getirmediği şeylerin bir araya gelmesiyle ikna edici... 2 sene önce
Bilim
Yuval Noah Harari: “Bu çağ bir dijital diktatörlük ortaya çıkarabilir” Veri, 21. yüzyılın ekonomisinde yeni bir ürüne dönüşecek. Tekstil, otomobiller ya da... 6 ay önce
Mazi
Büyük İlgi Gören “Siyah Türkler” Belgeseli Cengiz Özkarabekir imzalı Belgesel Film. "Siyah Türkler" Afrika'da, Sudan'da yaşayan Türklerin... 4 ay önce
Mazi
“Mehmetçik” Sözcüğünün Çıkış Noktası ve Gerçek Anlamı Osmanlı ve Türkiye'de askerin halk dilindeki genel adı Mehmetçik, bunu biliyoruz ama bu nasıl... 1 hafta önce
Editörden
Bu Çizgi Film ile Paranın Nasıl İcat Edildiğini Öğrenin Yarım saatlik bu animasyon, bugün birçok savaşın sebebi olan paranın icadını anlatıyor.... 2 sene önce
28 Mart 2014 Tarihli, Darbe Girişimiyle Yakından Alakalı Esrarengiz Tweet Twitter'daki MariaAp1996 kullanıcı isimli üyenin yaklaşık 2 buçuk yıl önce yazdığı bu... 2 sene önce
(Güncellendi) 2 Yabancının İstanbul’da Türklerle Çektiği Olay Yaratan “Kız Tavlama” Videosu Türkiye'de kızların muhafazakar bir ülkede olunmasından ötürü müdür başka bir sebepten... 1 hafta önce
İlker Başbuğ’dan Darbe Girişimi Yorumu: “Bu Cinnettir, Bu Terördür” Eski Genelkurmay Başkanı emekli Orgeneral İlker Başbuğ, FETÖ darbe girişimine ilişkin, "Bu... 2 sene önce
Müzik
Barış Manço’nun Küstah Fransız Spikere Verdiği Yanıt Semih Çelik'in paylaştığı videoya, girdiği açıklama şöyle: "Paranın İki Yüzü"... 1 sene önce
Ak Parti’nin Kurucularından Biri: “Siyasi Görüşüm Milli Gençlik Vakfı’nda Şekillendi ama…” Seçim döneminde, ilginç röportajlarla karşılaşmaya devam ediyoruz ve etmeye devam edeceğiz... 4 ay önce
Gezi’nin 5. Yılında Barbaros Şansal Londra’da İçini Döktü Kendini “Terzi Yamağı” olarak tanımlayan Barbaros Şansal Londra’da Amerika’nın Sesi... 2 ay önce
Halk, Dolar’ın Neden Yükseldiğini Düşünüyor? Sokaktaki vatandaş, Ağustos 2018'deki Dolar/TL kur artışının sebebinin ne olduğunu... 2 hafta önce
29 Ekim Özel: 32 Bin Renkli Bardak ile 25×12 Metre Atatürk ve Türkiye Portresi Bu yıl 29 Ekim Cumhuriyet Bayramına özel, gönüllüler ve TED Bursa Koleji öğrencileri ile... 10 ay önce
Mazi
Ecevit’e Yazar Kasa Atan Adamın Yıllar Sonraki Hali Zamanında Ecevit'e yazar kasa fırlatarak aylarca, yıllarca konuşulan adam, yıllar sonra kamera... 3 hafta önce
Mazi
Atatürk’ün En Net ve Yakın Çekim Video Kayıtları Old Movie Collector'ün arşivinden, Atatürk'ün en belirgin göründüğü ve birçok farklı... 1 sene önce
A’dan Z’ye “Euro Nasıl Basılır?” Videosu: Tüm Üretim Süreciyle Birlikte 50 Euro'luk banknotların basım süreci ve bir kağıt paranın cebimize girmeden önceki... 2 hafta önce
Fransızlar Türkleri Tanıyor mu, Türkiye’yi Biliyor mu? Fransa'da Fransızlara Türkleri ve Türkiye'yi sormuşlar, yanıtlar hayli... 4 sene önce